Xử lý kỷ luật lao động đúng quy định: Trình tự, thủ tục và những sai lầm khiến doanh nghiệp thua kiện

Xử lý kỷ luật lao động phải tuân thủ 4 nguyên tắc bắt buộc: doanh nghiệp có nghĩa vụ chứng minh lỗi của người lao động, phải có sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động, người lao động có quyền có mặt và tự bào chữa, và việc xử lý phải được lập biên bản; không được kỷ luật khi người lao động đang nghỉ ốm đau, điều dưỡng, bị tạm giữ tạm giam, chờ kết quả điều tra, hoặc là lao động nữ mang thai, nghỉ thai sản, nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Pháp luật chỉ cho phép 4 hình thức kỷ luật là khiển trách, kéo dài thời hạn nâng lương không quá 6 tháng, cách chức và sa thải, nghiêm cấm phạt tiền hoặc cắt lương thay cho kỷ luật; sa thải — hình thức nặng nhất — chỉ được áp dụng trong 4 trường hợp luật định (trộm cắp, tham ô, tiết lộ bí mật kinh doanh gây thiệt hại nghiêm trọng, tái phạm khi chưa xóa kỷ luật, tự ý bỏ việc 5 ngày cộng dồn/30 ngày hoặc 20 ngày/365 ngày), và trừ nhóm hành vi nghiêm trọng nhất, các căn cứ sa thải khác đều phải được quy định cụ thể trong nội quy lao động. Thời hiệu xử lý kỷ luật là 6 tháng kể từ ngày vi phạm (12 tháng với hành vi liên quan tài chính, tài sản, bí mật kinh doanh), có thể kéo dài thêm tối đa 60 ngày trong một số trường hợp; trình tự chuẩn gồm 5 bước: lập biên bản vi phạm, thông báo họp trước ít nhất 5 ngày làm việc, tổ chức họp, lập biên bản họp và ra quyết định kỷ luật trong thời hiệu. Khi cần thiết, doanh nghiệp có thể tạm đình chỉ công việc tối đa 15 ngày (90 ngày trường hợp đặc biệt) nhưng phải tạm ứng 50% lương và hoàn trả đủ nếu người lao động không bị kỷ luật. Theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP, kỷ luật sai trình tự, thủ tục, thời hiệu bị phạt 5-10 triệu đồng, còn xâm phạm sức khỏe/danh dự, phạt tiền thay kỷ luật hoặc kỷ luật hành vi không có trong nội quy bị phạt 20-40 triệu đồng (gấp đôi với doanh nghiệp), kèm theo buộc nhận lại người lao động và trả đủ lương những ngày nghỉ việc nếu sa thải bị tuyên trái luật.